Γεωργία Καρβουνάκη

Απόψεις | 18.08.2014

Οι δικές μου γνώσεις γύρω από τα μαθηματικά σταμάτησαν άδοξα να εξελίσσονται μετά την απλή μέθοδο των τριών. Κάτι υποψιαζόμουν για τον λόγο που συνέβη αυτό και επιβεβαιώνομαι μετά την ανάγνωση του Γρίφου. Όχι μόνο δεν συνάντησα ποτέ έναν καθηγητή Βερνιέ ή ένα Γιάννη Κανακάρη, όπως οι τυχεροί ήρωες του Γρίφου, αλλά μετά το δημοτικό, δεν υπήρξε μαθηματικός που να έχει το χάρισμα να διδάξει μαθηματικά, να μας κάνει να τα αγαπήσουμε ή, έστω, να μην τα θεωρούμε ως τον “μπαμπούλα” των σχολικών μαθημάτων.

της Γεωργίας Καρβουνάκη

Η πρώτη εντύπωση από το βιβλίο είναι το καλαίσθητο, λιτό εξώφυλλό του, που παραπέμπει στα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του Έσερ, έτσι όπως  δημιουργούν μια ψευδαίσθηση απείρου. Δεν θα είχα πέσει πολύ έξω σ’ αυτό το μαθηματικό παιχνίδι που δημιούργησε ο Ολλανδός εικαστικός, αν η εικόνα αυτή δεν μου ανέσυρε την ανάμνηση των παιδικών μου χρόνων. Τα πλακάκια της εκκλησίας του χωριού μου, πριν αντικατασταθούν από γρανίτη Κίνας, αλλά και πολλών άλλων εκκλησιών. Άρα, το εξώφυλλο προϊδεάζει για το περιεχόμενο: Γρίφος, μαθηματικά, εκκλησία. Τα πρώτα στοιχεία τα έχει πάρει κιόλας ο αναγνώστης πριν ξεκινήσει να διαβάζει.

Δεν χρειάστηκε να προχωρήσω πολύ την ανάγνωση για να επιβεβαιωθώ. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες μπαίνουμε στο μυστήριο του γρίφου,  αφού γίνουν οι απαραίτητες συστάσεις με τον κεντρικό ήρωα. Σ’ ένα σπιτικό της μοναξιάς, αλλά ζεστό, βρίσκουμε στην αδιατάρακτη καθημερινότητά του τον Γιάννη Κανακάρη, άνθρωπο μορφωμένο, καλλιεργημένο και γεμάτο καλές προθέσεις. Είναι εκείνος που στην ουσία μας λέει την ιστορία, παρακολουθώντας τον άλλο κύριο ήρωα, τον πρόγονο Νικόλα Πλατή, μέσα από το ημερολόγιό του, κι ας έχουμε έναν τριτοπρόσωπο, παντογνώστη αφηγητή. Ο οποίος μας διηγείται με μια γλώσσα γλαφυρή, καθημερινή, απλή και κατανοητή.

Το βιβλίο μιλά με εικόνες πλούσιες, φτιαγμένες από λέξεις στη σωστή σειρά βαλμένες.

Στις πρώτες σελίδες, η χρήση των στοιχείων της φύσης κάνουν το περιβάλλον της μικρής κοινωνίας του Κανακάρη ρομαντικό, ενώ η τρυφερή και καλόκαρδη ματιά του βλέπει τον κόσμο γύρω του με αγάπη. (Εδώ, νομίζω, φαίνεται ο ίδιος ο Γιάννης Μπιμπάκης, άνθρωπος μειλίχιος και καλοπροαίρετος).

Η περιγραφή της μικρής πόλης των Αρχανών, που μας είναι οικεία, μιας και όλοι έχουμε βρεθεί εδώ όλες τις εποχές του χρόνου, είναι εξαιρετική. Προσωπικά ένιωσα τον παλμό της “αγοράς” με το ξημέρωμα, άκουσα τους ήχους, μύρισα τ’αρώματα.. “ήσυχα, όμορφα, απλά και γαλήνια”, όπως λέει ο ήρωάς μας, αναστοχαζόμενος τα λόγια του πατέρα του “όποιος, μωρέ, δεν έχει σηκωθεί ξημέρωμα να βγει στην αγορά στις Αρχάνες, δεν έχει νιώσει τι είναι ζωή”.

Από το σημείο αυτό ξεκινά να μας δίνει στοιχεία σε τόσο σοφές δόσεις, που ούτε για μια στιγμή δεν βαριέσαι να διαβάζεις. Ο ίδιος ο γρίφος και η προσπάθεια επίλυσής του κυριαρχεί, αλλά η προσπάθεια επίλυσής του είναι μόνο μια αφορμή για ότι επακολουθεί. Απεικόνιση κοινωνιών, ιστορικές αναφορές, αρχαιολογία, τέχνες, επιστήμες.

Όσο η ιστορία εξελίσσεται, οι κύριοι και δευτερεύοντες ήρωες μπαίνουν τόσο ομαλά, που δεν δημιουργούν σύγχυση, αν και είναι πολλοί. Ο ρόλος του καθενός είναι ξεκάθαρος ακόμα κι όταν είναι μυστηριώδης. Καθένας από αυτούς πάει την ιστορία μας ένα βήμα παραπέρα, δημιουργεί το κλίμα του μυστηρίου ή του έρωτα, δίνει όσες πληροφορίες πρέπει να έχει ο αναγνώστης για να μπει στο πνεύμα της αναζήτησης.

Η μυρωδιά του πολυκαιρισμένου χαρτιού σιγά - σιγά μας γίνεται οικεία έτσι όπως μέσα από τις λέξεις που το γεμίζουν μας ταξιδεύει μαζί με τον ήρωα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, σε μια Ευρώπη που συνταράσσουν κοινωνικοπολιτικές ανακατατάξεις.

H συνάντησή του με υπαρκτά πρόσωπα που έμειναν στην ιστορία της Ευρώπης, και όχι μόνο, γίνεται με τρόπο που δεν ξέρεις πού τελειώνει η πραγματικότητα και πού αρχίζει η μυθοπλασία. Η μυθιστορία μπαίνει βαθιά μέσα στα ιστορικά γεγονότα και το αντίθετο. Οι χαρακτήρες, άνθρωποι που τυχαία βρέθηκαν να συνυπάρχουν, κινούνται όχι μόνο παράλληλα, αλλά η πορεία τους διασταυρώνεται με αυτή των υπαρκτών προσώπων και αυτό συχνά καθορίζει και τις επιλογές τους αφού υπάρχει αλληλεπίδραση. Eίναι δε τόσο αληθοφανείς οι συναντήσεις του Νικόλα Πλατή με ιστορικά πρόσωπα, που ανέτρεξα στον πίνακα του Ευγένιου Ντελακρουά “Η σφαγή της Χίου” κι έψαχνα τα ίχνη του, ενώ παρολίγον να ανατρέξω και στη μικρή, κομψή αυτοβιογραφία του Αδαμάντιου Κοραή για να δω αν ανέφερε τη συνάντηση με τον ήρωά μας στο Παρίσι του 1825. (για την ιστορία να αναφέρω ότι ο Αδαμάντιος Κοραής χώρεσε σε μόλις 24 σελίδες όλη του τη ζωή).

Εκτός από τις κοινωνικές και πολιτικές παρακολουθούμε μαζί και τις επιστημονικές εξελίξεις, οι οποίες προετοιμάζουν τον κόσμο μας να μπει σ’ έναν άλλο αιώνα, τον 20ό, που σε επιστημονικό επίπεδο χαρακτηρίζεται από  τρεις λέξεις, αυτές των μεγάλων θεωριών: Αβεβαιότητα, Σχετικότητα, Μη Πληρότητα ή “μικρά μεγέθη, γρήγορα γεγονότα, θεμέλια των μαθηματικών”.

“Των μαθηματικών”, λοιπόν! Το βιβλίο αυτό είναι ένας ύμνος στα μαθηματικά, πάνω απ’ όλα. Η μαγεία της επιστήμης παρούσα σε κάθε του σελίδα. Τουλάχιστον, έτσι φαίνεται στα μάτια τα δικά μου και, υποθέτω, στα μάτια όσων από τους αναγνώστες δεν έχουν ιδιαίτερη σχέση με τα αυτά.  Στο σημείο αυτό, λυπούμαι που θα περιαυτολογήσω ελαφρώς, αλλά θα το κάνω πάντα σε σχέση με το βιβλίο.

Οι δικές μου γνώσεις γύρω από τα μαθηματικά σταμάτησαν άδοξα να εξελίσσονται μετά την απλή μέθοδο των τριών. Κάτι υποψιαζόμουν για τον λόγο που συνέβη αυτό και επιβεβαιώνομαι μετά την ανάγνωση του Γρίφου.

Όχι μόνο δεν συνάντησα ποτέ έναν καθηγητή Βερνιέ ή ένα Γιάννη Κανακάρη, όπως οι τυχεροί ήρωες του Γρίφου, αλλά μετά το δημοτικό, δεν υπήρξε μαθηματικός που να έχει το χάρισμα να διδάξει μαθηματικά, να μας κάνει να τα αγαπήσουμε ή, έστω, να μην τα θεωρούμε ως τον “μπαμπούλα” των σχολικών μαθημάτων. Αυτό είχε σαν συνέπεια όχι μόνο να πάρει η ζωή μας μια πορεία διαφορετική αλλά και να χάσουμε μέρος της Ομορφιάς του κόσμου, να μην καταφέρουμε να κατακτήσουμε τον κόσμο των Ιδεών. Γιατί μπορεί η ανάγκη των μαθηματικών ως γνώση να προέκυψε από πεζές ανάγκες της αρχαίας καθημερινότητας, (μοίρασμα γης, μέτρηση εμπορευμάτων κλπ) αλλά έθεσε και τις βάσεις για την κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει, αφού η δημιουργία του διέπεται από τους μαθηματικούς κανόνες. 

Η επιστήμη των μαθηματικών συνδέθηκε άμεσα με την κοσμική  φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων. Τα μαθηματικά, κατά τον Πλάτωνα, είναι ένα μέσο για να εξυψωθεί το πνεύμα πέρα από τον υλικό κόσμο στον αιώνιο κόσμο του Είναι. Στον κόσμο μας, λέει, τίποτα δεν είναι αληθινά ωραίο. Τα πάντα έχουν ψεγάδια. Η αληθινή Ομορφιά, αυτή με το κεφαλαίο Ο, είναι αδύνατον να γίνει αντιληπτή και κατανοητή, αφού υπάρχει σε μια άλλη διάσταση, εκεί που κυριαρχούν τα μαθηματικά και οι κανόνες τους, εκεί που η χρυσή τομή δίνει την αισθητική αρμονία στα πάντα.

Στα μαθηματικά, που αποτελούν τη βάση της γνώσης, με τη “σαφήνεια, την ακρίβεια και τον ορθολογισμό” τους, δεν χωρούν λάθη, τα πάντα θα πρέπει να αποδεικνύονται. Αυτό είναι κάτι που γίνεται σαφές μέσα από τις σελίδες του Γρίφου, όπου ο μεγάλος μαθηματικός Εβαρίστ Γκαλουά, που ο δρόμος του συναντιέται με αυτόν του ήρωα Νικόλα Πλατή, κατατρύχεται από τη μανία της απόδειξης μαθηματικών θεωριών, πράγμα που του επιφυλάσσει ένα άδοξο τέλος.

Για να μη μακρηγορώ, θέλω να σημειώσω ότι το βιβλίο αυτό, ο Γρίφος, πέρα από τις όμορφες ώρες ανάγνωσης που χαρίζει, οι οποίες είναι πολλές με τις 650 σελίδες που πρέπει να διαβάσεις χωρίς να περισσεύει λέξη, είναι ένα σοφό πάντρεμα επιστημών. Ιστορία, φιλοσοφία, μαθηματικά λειτουργούν συγχρόνως, απόδειξη της αδιάρρηκτης σχέσης μεταξύ τους. Παράλληλα, εκτός από το ότι κάνουν τον αναγνώστη να αγαπήσει τα μαθηματικά, ακόμη κι όταν είναι εντελώς άσχετος με αυτά, τρέφει τη σκέψη και δίνει το έναυσμα για περαιτέρω αναζητήσεις και γνώσεις. Δίνει όσα χωρούν στο μυαλό μας αλλά και για όσα δεν χωρούν το γυμνάζει, λες, το προετοιμάζει να τα δεχτεί. Δικαιώνει, δηλαδή το ρόλο ενός βιβλίου, το κάνει συνεπές ως προς αυτό που υπόσχεται.

Θέτει, επίσης, κάποια ζητήματα σύγχρονης ηθικής, που κι αυτά έχουν σχέση με τα μαθηματικά, απλά έχουν βρει πλέον θέση στην καθημερινότητά μας και μας είναι γνωστά και οικεία. Παράδειγμα οι ασφάλεια των τραπεζικών συναλλαγών και η παρακολούθηση προσωπικών δεδομένων κάθε είδους.

Εν κατακλείδι, είναι ένα βιβλίο που με εξέπληξε ευχάριστα και θα ήθελα να συγχαρώ τον κύριο Μπιμπάκη, να ευχηθώ να είναι καλά και να μας χαρίσει κι άλλα.

 

 

*Το κείμενο αυτό αποτελεί την παρουσίαση που έκανε η κ.Καρβουνάκη για το "γρίφο" του κ.Μπιμπάκη

Newsroom

Όλες οι ειδήσεις

Διαβάζονται τώρα